Om een goede kleurweergave te kunnen bereiken in drukwerk en op het beeldscherm moeten we eerst weten hoe de mens kleur ziet en in welke mate dit kleurzien verschilt van mens tot mens. De vader van auteur Miriam van der Have was volledig kleurenblind en wellicht is dat de reden dat zij het kleurzien behandelt vanuit het niet-kleurzien. Miriam van der Have is als docente en senior consultant verbonden aan Emday.

Kleurenblind

De discussie over kleurbeheer lijkt zich altijd maar weer toe te spitsen op het begrip 'kleurweergave'. Daarbij wordt blijkbaar vergeten dat een correcte kleurweergave alleen zinvol is als de zwakste schakel in het proces van kleurbeheer ook in staat is tot kleurzien.

Meestal wordt ervan uitgegaan dat zowel de bij het grafisch productieproces betrokken mensen als de klant/lezer geheel voldoen aan de gemiddelde mens die de CIE omschrijft als de 'standard observer'.

In dit artikel wordt het kleurzien benaderd vanuit het niet-zien van kleuren. Aan de hand van een aantal experimenten wordt aangetoond dat iedereen moeite heeft met het zien van kleuren, zelfs wie niet kleurenblind is.

Inleiding

In de inleiding komen een paar hardnekkige misverstanden over kleurenblindheid aan de orde. Het verschil tussen 'echte' kleurenblindheid (achromatopsia) en de kleurenblindheid waarover dit artikel gaat (dyschromatopsia) wordt behandeld en u krijgt direct een testje te zien waarmee grofweg kan worden bepaald of u kleurenblind bent.

Een paar experimenten

Misschien bent u er helemaal van overtuigd dat u niet kleurenblind bent, maar de kleine experimenten in dit hoofdstuk zullen aantonen dat uw vermogen om de juiste kleuren te zien behoorlijk beperkt is.

Hoe ziet ons oog kleur

Tijdens de biologielessen op school hebt u waarschijnlijk geleerd dat het oog gevoelig is voor drie hoofdkleuren: rood, groen en blauw. In dit hoofdstuk leest u meer over de kegeltjes die deze kleuren waarnemen en en passant wordt aangetoond dat we beter kunnen zeggen dat ons oog gevoelig is voor geel, groen en blauw.

Van drie kleuren naar vier kleuren

Hoewel ons oog drie verschillende opnemers bevat, wordt door onze hersenen met vier kleuren gewerkt: rood, groen, blauw en geel. Met opnieuw een klein experiment wordt aangetoond dat de kleuren geel en blauw wat betreft onze hersenen iets met elkaar te maken hebben.

Soorten kleurenblindheid

In dit hoofdstuk staan de verschillende soorten kleurenblindheid keurig op een rij: protanopis, deuteranopia, tritanopia, protanomalous , deuteranomalous en tritanomalous. Tevens wordt uitgelegd waarom meer mannen dan vrouwen kleurenblind zijn.

Nogmaals de experimenten

In het tweede hoofdstuk van dit artikel hebt u meegedaan aan een paar experimenten. Nu is het tijd om uit te leggen wat u gezien hebt en hoezeer uw ogen u in de steek hebben gelaten.

Wat zien kleurenblinden? (deel 1)

Zelfs de beroemde professor Ishihara (de maker van de bekendste kleurenblindheidstest) ging ervan uit dat groen-kleurenblinde mensen de kleur groen als grijs waarnemen. Met behulp van zogenaamd spectrogrammen wordt uitgelegd dat dit niet geheel waar is.Met beeldbewerkingstechnieken wordt in dit hoofdstuk een poging gedaan zichtbaar te maken hoe een kleurverloop waarin alle kleuren zijn opgenomen, wordt waargenomen door iemand die kleurenblind is.

Wat zien kleurenblinden? (deel 2)

In het vorige hoofdstuk werd nog gebruik gemaakt van een wel erg technische illustratie om duidelijk te maken wat kleurenblinde mensen zien. De foto die in dit hoofdstuk wordt gebruikt, sluit beter aan bij de praktijk.

Het fruitvoorbeeld nader bekeken

Het voorbeeld uit het vorige hoofdstuk wordt hier nader bekeken.

Expres kleurenblind

Sinds de tijd dat we weten dat ons kleuren-zien beperkt is, worden apparaten en fotografische films gemaakt die kleuren zichtbaar maken die normaal voor het menselijk oog verborgen blijven. Denk daarbij aan infrarood-fotografie, ultraviolet-fotografie, orthochromatische en panchromatische films, satellietopnamen en warmtefotografie.