Om een goede kleurweergave te kunnen bereiken in drukwerk en op het beeldscherm moeten we eerst weten hoe de mens kleur ziet en in welke mate dit kleurzien verschilt van mens tot mens. De vader van auteur Miriam van der Have was volledig kleurenblind en wellicht is dat de reden dat zij het kleurzien behandelt vanuit het niet-kleurzien. Miriam van der Have is als docente en senior consultant verbonden aan Emday.

Kleurenblind - Soorten kleurenblindheid

Bij dyschromatopsia worden slechts twee kleuren waargenomen of drie kleuren maar dan in de verkeerde verhoudingen. Dat laatste komt veel vaker voor. Vroeger werd aangenomen dat kleurenblindheid alleen maar te wijten is aan een tekort aan kegeltjes, maar nog niet zo gek lang geleden heeft men ontdekt dat kleurenblindheid ook kan optreden als de signalen van de diverse kegeltjes niet op de juiste manier aan de hersenen worden doorgegeven.

De rood/groen-kleurenblindheid is de meest voorkomende soort en is op te splitsen in drie ondersoorten: protanopia, deuteranopia en tritanopia. Daarnaast bestaan ook nog de soorten protanomalia en deuteranomalia. De uitgangen -opia en -anomalia geven aan in welke mate iemand kleurenblind is: -opia staat voor 'ernstig' of 'sterk' en -anomalia staat voor 'neigend naar' of 'zwak'.

Protanopia wordt veroorzaakt door te weinig of slecht functionerende L-kegeltjes in het oog. De L-kegeltjes reageren het best op licht met een lange golflengte. Hierdoor wordt het vermogen om onderscheid te maken tussen rood en groen, maar ook tussen rood en paars, sterk verminderd. Voor mensen met een protanopia afwijking lijken rode kleuren donkerder dan voor mensen zonder deze afwijking. Protanopia komt voor bij ongeveer 1,0 procent van de Kaukasische mannen.

De andere veelvoorkomende vorm van kleurenblindheid, deuteranopia, wordt meestal veroorzaakt door te weinig of slecht functionerende M-kegeltjes. Deuternopia kan echter ook veroorzaakt worden door een gebrekkige scheiding van de L-M-kegelsignalen in de retina. Net als bij protanopia is het vermogen om onderscheid te maken tussen rood en groen sterk beperkt, maar bij deuternopia wordt het verschil tussen rood en paars normaal waargenomen. Anders dan bij protanopia wordt ook de helderheid van rood normaal waargenomen. Deuteranopia komt voor bij ongeveer 1,1 procent van de Kaukasische mannen.

Tritanopia is een bijzonder zeldzame afwijking waarvoor de blauw-gevoelige kegeltjes verantwoordelijk zijn. Slechts 0,001 procent van de Kaukasische mannen heeft deze afwijking. Er zijn slechts weinig testen die geschikt zijn om deze blauw/geel-kleurenblindheid vast te stellen.

De meeste mensen die kleurenblind zijn, kunnen uitstekend vertellen of een kleur groen, rood of blauw is. Zij zien dus alle drie de hoofdkleuren, maar de verhouding waarin deze kleuren worden gezien is om de een of andere reden verstoord. Bijna zes procent van de Kaukasische mannen valt in deze groep.

Bij een verstoorde hoeveelheid rood-gevoelige kegeltjes, de zogenaamde L-kegeltjes, wordt gesproken over een protanomalia afwijking. Dit komt voor bij ongeveer 1,0 procent van de Kaukasische mannen.

Bij een deuteranomalia afwijking is de hoeveelheid groen-gevoelige kegeltjes verstoord. Dit komt voor bij maar liefst 4,9 procent van de Kaukasische mannen.

Theoretisch zou deze afwijking, het in een verstoorde verhouding voorkomen van de blauw-gevoelige kegeltjes, moeten bestaan. Omdat echter slechts 5% van alle kegeltjes blauw-gevoelig is (de zogenaamd S-kegeltjes) is de verstoring moeilijk meetbaar en is in de praktijk alleen sprake van Tritanopia.